سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) یکی از مهمترین نهادهای بینالمللی در زمینه حفاظت از میراث فرهنگی، تاریخی و باستانی جهان است. عضویت کشورها در این سازمان، تعهدی اخلاقی و حقوقی برای حفاظت از آثار فرهنگی، بهویژه در شرایط بحرانی مانند جنگها، ایجاد میکند. خروج اسرائیل از یونسکو که بهطور رسمی در سال ۲۰۱۹ عملی شد، پرسشها و نگرانیهای فراوانی را درباره پیامدهای این اقدام، بهخصوص در ارتباط با تخریب آثار تاریخی در فلسطین و سوریه، برانگیخته است.
دلایل خروج اسرائیل از یونسکو
اسرائیل خروج خود از یونسکو را با ادعای «سیاسیکاری» این سازمان و اتخاذ قطعنامههایی در حمایت از حقوق فرهنگی و تاریخی فلسطینیان توجیه کرد. بهویژه قطعنامههایی که بر هویت تاریخی بیتالمقدس شرقی و اماکن مقدس تأکید داشتند، از سوی اسرائیل بهعنوان جانبدارانه تلقی شدند. با این حال، منتقدان معتقدند که این خروج بیش از آنکه اقدامی اداری باشد، تلاشی برای رهایی از نظارت و تعهدات بینالمللی در حوزه میراث فرهنگی بوده است.
تضعیف تعهدات بینالمللی نسبت به میراث فرهنگی
عضویت در یونسکو کشورها را ملزم میکند که در چارچوب کنوانسیونهای بینالمللی، از جمله کنوانسیون ۱۹۵۴ لاهه برای حفاظت از اموال فرهنگی در زمان مخاصمات مسلحانه، عمل کنند. خروج اسرائیل از یونسکو عملاً به کاهش پاسخگویی این کشور در برابر نهادهای بینالمللی منجر شد و زمینه بیتوجهی بیشتر به حفاظت از آثار تاریخی در مناطق درگیری را فراهم کرد.
تخریب آثار تاریخی در فلسطین
در جریان درگیریهای مکرر اسرائیل با فلسطینیان، بهویژه در نوار غزه و بیتالمقدس شرقی، گزارشهای متعددی از آسیب یا تخریب آثار تاریخی، بناهای مذهبی و محوطههای باستانی منتشر شده است. مسجدها، کلیساها، محوطههای باستانی و حتی موزهها از پیامدهای عملیات نظامی در امان نماندهاند. نبود نظارت مؤثر یونسکو و عدم همکاری اسرائیل با این نهاد، روند مستندسازی، محکومیت و جلوگیری از این تخریبها را با دشواری جدی مواجه کرده است.
پیامدها در سوریه
در سوریه نیز، بهویژه در جریان حملات هوایی اسرائیل به مناطق مختلف این کشور، خطر آسیب به آثار تاریخی همواره وجود داشته است. سوریه یکی از غنیترین کشورهای جهان از نظر میراث باستانی است و مکانهایی مانند تدمر (پالمیرا) یا شهرهای تاریخی، نهتنها سرمایه ملی بلکه میراث مشترک بشریت به شمار میروند. خروج اسرائیل از یونسکو باعث شده است که این کشور خود را کمتر متعهد به رعایت استانداردهای بینالمللی حفاظت از این آثار بداند.
تبعات فرهنگی و هویتی
تخریب آثار تاریخی صرفاً از بین رفتن سنگ و بنا نیست، بلکه به معنای آسیب به هویت، حافظه جمعی و تاریخ ملتهاست. در مورد فلسطینیان، نابودی آثار فرهنگی بخشی از روند تضعیف هویت تاریخی آنان تلقی میشود. یونسکو همواره بر نقش میراث فرهنگی در حفظ صلح و گفتوگوی میان ملتها تأکید داشته و خروج یک کشور درگیر منازعه از این سازمان، این هدف را بیش از پیش تضعیف میکند.
نتیجهگیری
خروج اسرائیل از یونسکو پیامدهایی فراتر از یک اختلاف سیاسی داشته است. این اقدام به کاهش تعهدات بینالمللی در قبال حفاظت از میراث فرهنگی انجامیده و در عمل، بیتوجهی به نابودی آثار تاریخی در جریان جنگها را تشدید کرده است؛ پدیدهای که نمونههای آن در فلسطین و سوریه بهوضوح قابل مشاهده است. حفاظت از میراث فرهنگی، مسئولیتی جهانی است و کنار کشیدن از نهادهای بینالمللی نهتنها این مسئولیت را از بین نمیبرد، بلکه خسارتهای جبرانناپذیری به تاریخ و فرهنگ بشری وارد میکند.
PARSRECORDS.COM
Comments